Klimaatgids

Klik op een van deze veelgebruikte begrippen voor een korte beschrijving.

Broeikasgas – Broeikasgas is een gas dat altijd in onze atmosfeer zit. Het laat de warmte van de zon door, maar zorgt dat er geen warmte van de aarde terug kan keren. Daardoor wordt het niet te koud op aarde. Een voorbeeld van een broeikasgas is CO₂. Door bijvoorbeeld industrie en verkeer komen er steeds meer broeikasgassen in de atmosfeer, denk aan CO₂-uitstoot van auto’s. Daardoor kan er minder warmte ontsnappen van de aarde en wordt het steeds een beetje warmer. Die temperatuurstijging zorgt er voor dat het klimaat verandert, vaak met negatieve gevolgen.

Biomassa – Al het natuurlijke materiaal op aarde is in principe biomassa. Dat wil zeggen, alles wat biologisch afbreekbaar is. Bijvoorbeeld bomen, maar ook dierlijk materiaal. Ook producten die zijn gewonnen uit plantaardig en dierlijk (rest)materiaal zoals o.a. koolzaadolie, palmolie en dierlijke vetten, worden gerekend tot het begrip biomassa. Bij de verbranding van biomassa komt veel energie vrij. Dat komt door de koolstof die er in zit. Bij de productie van biomassa wordt evenveel CO₂ opgenomen als dat er wordt afgestaan bij verbranding ervan.

Het gebruik van biomassa is niet schadelijker voor het klimaat dan het laten wegrotten ervan. Een boom bijvoorbeeld neemt CO₂ op tijdens zijn groeiproces. Wanneer een boom afsterft komt die CO₂ in het rottingsproces weer vrij.
Bij de verbranding van die boom voor het opwekken van energie komt geen extra CO₂ vrij.

Voor het gebruik van biomassa als energiebron worden speciale gewassen gekweekt, zoals koolzaad. De energie die daarmee wordt opgewekt is dus duurzaam.

CCS – CCS is de afkorting van Carbon Capture and Storage of, in het Nederlands, de afvang en opslag van CO₂. Daarbij wordt de CO₂ die normaal uit de schoorstenen van fabrieken komt, afgevangen en door pijpleidingen naar een opslagplek gebracht. Dat zijn bijvoorbeeld lege gasvelden, ruimten in de grond waar ooit gas uit gewonnen is. Daar wordt de CO₂ in opgeslagen. Zo komt er minder CO₂ in de lucht.

De opgeslagen CO₂ kan hergebruikt worden, bijvoorbeeld in de tuinbouw waar het dienst doet als mest voor allerlei soorten groenten. Deze techniek wordt op steeds meer plekken toegepast.

CO₂ – CO₂ is de scheikundige afkorting voor koolstofdioxide. Het is het resultaat van verbranding van fossiele brandstoffen en van oxidatie, bijvoorbeeld de rotting van een boom. CO₂ is een gas en bevindt zich grotendeels in de atmosfeer. Maar ook lost een klein deel op in het water.

Planten en bomen zetten tijdens hun groeiproces CO₂ om in zuurstof. Ze ademen als het waren CO₂ in, en zuurstof uit. Bij mensen is dat net andersom: wij ademen zuurstof in en CO₂ uit. Daarom is het zo belangrijk dat er genoeg bomen en planten op aarde zijn, zij zetten onze CO₂-uitstoot weer om in zuurstof.

CO₂-afvang – Bij CO₂-afvang wordt de CO₂ van een fabriek, die normaal gesproken via de schoorsteen de lucht in verdwijnt, opgevangen. Deze komt eerst in een compressor terecht waar de CO₂ op druk wordt gebracht. Daarna kan de CO₂ door een pijpleiding vervoerd worden. CO₂-afvang is een onderdeel van CCS.

CO₂-hergebruik – Net als glas en papier kan ook CO₂ hergebruikt worden. Zo kunnen kwekers CO₂ goed gebruiken in hun kas. Planten groeien namelijk harder als er extra CO₂ in de kas terecht komt. Een computer bij iedere kas houdt dan de concentratie CO₂ in de gaten om te zorgen voor de optimale condities.

CO₂-neutraal – CO₂-neutraal wordt ook wel CO₂-compensatie genoemd. Iedereen heeft de mogelijkheid zijn eigen CO₂-uitstoot te compenseren door er voor te zorgen dat er ergens anders minder CO₂-uitstoot is. Bijvoorbeeld door de aanplant van bomen die CO₂ opnemen. Er zijn speciale organisaties die dit kunnen regelen.

CO₂-emissie – CO₂-emissie is de uitstoot van CO₂ of koolstofdioxide. Bijvoorbeeld door auto’s en fabrieken.

CO₂-opslag – CO₂-opslag is het opslaan van CO₂ onder de grond, bijvoorbeeld in lege gas- of olievelden. Zo komt er minder CO₂ in de lucht terecht. CO₂-opslag is een onderdeel van CCS.

Cradle to Cradle – Cradle to Cradle (C2C) betekent ‘van wieg tot wieg’. Deze denkwijze heeft als uitgangspunt dat alle producten weer opnieuw kunnen worden gebruikt. Afval wordt voedsel in een oneindige kringloop. Kortom, als je leeft volgens C2C doe je niet mee aan verspillen en vervuiling.

Het principe is bedacht door Michael Braungart, een Duitse scheikundige, en William McDonough, een Amerikaanse architect. Samen ontwikkelden zij het C2C-principe.

Duurzame energie – Duurzame energie raakt nooit op en is schoon. Dat wil zeggen dat het opwekken ervan geen schadelijke gevolgen heeft voor het milieu. Bijvoorbeeld windenergie: de wind zal altijd waaien en zorgt niet voor uitstoot van CO₂. Ook zonne-energie en energie die wordt opgewekt met biomassa is duurzame energie.  

Energieopwekking – Energieopwekking is het opwekken van energie. Bijvoorbeeld in energiecentrales. Dat kan met fossiele brandstoffen zoals kolen maar ook met biomassa of gebruik van zon en wind.

Emissiehandel – Met de handel in emissierechten, kunnen landen hun CO₂-uitstoot compenseren. Voor ieder land is vastgesteld hoeveel CO₂ zij mogen uitstoten. Die hoeveelheid wordt per land verdeeld over bedrijven. Zij krijgen een bepaalde hoeveelheid emissierechten die bepaalt wat hun CO₂-uitstoot mag zijn. Als ze meer rechten nodig hebben omdat ze meer CO2 (willen) uitstoten, kunnen ze die rechten bij een ander bedrijf kopen. Ook kunnen ze rechten die ze over hebben omdat ze minder CO₂ uitstoten verkopen. Die in- en verkoop wordt emissiehandel genoemd.

Fijnstof – Fijnstof zijn deeltjes die in de lucht zweven en kleiner zijn dan tien micrometer, het wordt vaak aangegeven met de term PM10 (Engelse afkorting voor Particulate Matter). Het is een mengsel van deeltjes met diverse chemische samenstellingen en ontstaat voor het grootste deel door menselijk handelen. Maar ook zeezout en bouwstof zijn oorzaak van fijnstof in de lucht. Door de grootte van de deeltjes kunnen mensen ze inademen en dat kan leiden tot gezondheidsklachten over vroegtijdige sterfte. Daarom worden in Nederland bijvoorbeeld roetfilters en schone brandstoffen ingezet om ervoor te zorgen dat er minder fijn stof in de lucht komt.

Fossiele brandstoffen – Fossiele brandstoffen zijn stoffen die in de aarde zitten en die de mens omhoog haalt om te verbranden en energie mee op te wekken, bijvoorbeeld steenkool en aardgas. Deze brandstoffen zijn ontstaan door een traag proces van verrotting onder grote druk. Daarom kunnen deze stoffen sneller verbruikt worden dan aangemaakt en geldt op=op.

Daarbij wordt bij de verbranding van fossiele brandstoffen zoals aardolie veel CO₂ uitgestoten. Energie die is opgewekt met fossiele brandstoffen is daarom slechter voor het klimaat dan duurzaam opgewekte energie zoals windenergie.

Groene stroom – Groene stroom is energie die op een duurzame manier is opgewekt, bijvoorbeeld wind- of zonne-energie. Daarmee onderscheidt groene stroom zich van stroom die is opgewekt met behulp van fossiele brandstoffen of van kernenergie.
Omdat voor groene stroom alleen maar duurzame middelen worden gebruikt, is de uitstoot van CO₂ zo laag mogelijk. Groene stroom draagt dus niet bij aan het broeikaseffect. Aan de overstap van ‘grijze’ naar ‘groene’ energie zijn geen kosten verbonden.

Klimaat – Het klimaat is het gemiddelde weer in een gebied, denk aan de temperatuur en de hoeveelheid neerslag. Het klimaat in de wereld is verdeeld in verschillende klimaatzones. Zo bestaat er een tropisch klimaat en een poolklimaat. Het klimaat kan beïnvloed worden door broeikasgassen als CO₂.
De zon warmt de aarde en de lucht elke dag weer op. Normaal koelen de aarde en de lucht ’s nachts weer af doordat de warmte kan ontsnappen door de atmosfeer. Broeikasgassen zorgen er voor dat de warmte gevangen blijft binnen de atmosfeer van de aarde. De zon warmt de aarde en de lucht dus nog steeds op, maar doordat broeikasgassen de aarde als het ware afsluiten, kan die minder goed afkoelen. Het klimaat  wordt dus steeds warmer.

Klimaatneutraal – Klimaatneutraal betekent dat een product of een handeling geen negatief effect heeft op het klimaat. Als je bijvoorbeeld klimaatneutraal leeft of reist zorg je ervoor dat de CO₂-uitstoot die je veroorzaakt geheel gecompenseerd wordt. Bijvoorbeeld door de aanplant van bomen of het gebruik van groene stroom. Je handelen heeft dan geen invloed op het klimaat. Er bestaan speciale organisaties die je daarbij kunnen helpen. Zij rekenen bijvoorbeeld uit hoeveel bomen er nodig zijn om jouw vliegreis te compenseren en zorgen ervoor dat deze bomen ook echt geplant worden.

LED – LED is de afkorting van light emitting diode en is energiezuinige verlichting te noemen. LED-lampen zijn 90 procent energiezuiniger dan gloeilampen. Dat komt vooral omdat bij gloeilampen ook veel energie verloren gaat aan warmte. Verder gaat een LED-lamp 50 keer langer mee dan een gloeilamp. In LED-verlichting zit namelijk geen gloeidraad en de gloeidraad is erg kwetsbaar.

OCAP – OCAP is een organisatie die zuivere CO₂ via pijpleidingen naar kassen brengt. CO₂ is namelijk een belangrijke grondstof voor planten, ze groeien sneller en gezonder. Meestal produceren tuinders zelf CO₂ door aardgas te verstoken. OCAP zorgt ervoor dat dit niet meer hoeft door CO₂ van fabrieken te vervoeren naar kassen. Fabrieken stoten namelijk vaak CO2 uit; en die is prima te gebruiken in kassen. Via dit hergebruik van CO₂ besparen kassen 95 miljoen kubieke meter aardgas en dat scheelt 170.000 ton CO₂-uitstoot.

Opwarming van de aarde – De opwarming van de aarde wordt veroorzaakt doordat er meer broeikasgassen in de atmosfeer komen, bijvoorbeeld CO₂. Deze gassen laten warmte van de zon door maar zorgen er voor dat die warmte gevangen blijft. De aarde warmt overdag wel op maar kan ’s nachts niet meer afkoelen. Zo wordt de aarde steeds warmer.

Windenergie – Windenergie is stroom die met behulp van windturbines en windmolens is opgewekt. Er wordt gebruik gemaakt van een natuurlijk en onuitputtelijke bron, namelijk de wind. Bij deze manier van energie opwekken komt er daarom geen CO₂ vrij. Het is dus schone en duurzame energie.

Zonne-energie – Zonne-energie is energie die met behulp van de zon is opgewekt. Dat kan met zonnepanelen (zonnecellen), maar ook met zonnecollectoren.
Een zonnecel zet (zon)licht om in energie die gebruikt kan worden om apparaten op te laten werken. Er wordt dus echt stroom opgewekt. Zonnecollectoren maken gebruik van de warmte van de zon om bijvoorbeeld douchewater mee op te warmen. Door op een slimme manier zoveel mogelijk warmte op te vangen, wordt er bespaard op bijvoorbeeld aardgas. Dat is dan niet meer nodig om water op te warmen.

Zonnecellen – Zonnecellen zetten (zon)licht om in stroom. Met behulp van twee lagen silicium gebruikt een zonnecel het licht om stroom op te wekken. De stroom die zo wordt opgewekt heeft een natuurlijke bron en is daarom schoon en duurzaam.
 
Zonneboiler – Een zonneboiler gebruikt de warmte van de zon om water te verwarmen. Door een dunner laag water door een systeem van buizen te leiden, wordt zoveel mogelijk warmte uit de lucht gebruikt om het water te verwarmen. Dat kan dan bijvoorbeeld als douchewater gebruikt worden.
Een zonneboiler of –collector is zwart en wordt meestal op het dak van een gebouw geplaatst. Daar vangt het de meeste warmte van de zon.
Zonneboilers gebruiken dus geen andere bronnen – zoals bijvoorbeeld aardgas – om water te verwarmen. Daarom is het een schone en duurzame energie opwekking.